Góc Nhìn TV88: Đội tuyển Trung Quốc lại có trận thua đầu tiên trong lịch sử! Thua Tajikistan 0-1, phát ngôn của Thiệu Giai Nhất sau trận bị nã pháo

Ngày cuối kỳ nghỉ Quốc khánh, lẽ ra phải khép kỳ nghỉ bằng một chiến thắng đã tay, vậy mà đội tuyển Trung Quốc thua Tajikistan 0-1. Không những không khép được, mà còn phủ một lớp xám lên dư vị ngày lễ.

Ba trận thua liên tiếp để khép, lần đầu trong lịch sử đội thua đối thủ này, ba từ khóa chồng lên nhau như ba nhát búa nện vào ngực cổ động viên.

24 giờ trước trận, huấn luyện viên Thiệu Giai Nhất nhìn ống kính, giọng chắc, nhấn mạnh toàn đội "tư tưởng thống nhất ở mức cao, thực thi chiến thuật ngày càng chín", và nói trịnh trọng: "Phải nộp cho phụ lão thành núi Trùng Khánh, cho bạn bè cả nước yêu bóng đá, một bản trả lời thực sự vừa lòng."

Còn "bản trả lời vừa lòng" được gửi gắm ấy cuối cùng biến thành hiện thực chói mắt: không bàn thắng, ba trận thua liên tiếp.

Thứ thực sự châm dư luận không phải bản thân tỷ số. Tại họp báo sau trận, Thiệu Giai Nhất nhìn ống kính, nói chậm: "Dù kết quả không như ý, nhưng nhìn diễn biến trận đấu, đánh giá tổng thể của ban huấn luyện là về cơ bản vẫn kiểm soát được." Lời vừa ra, cả phòng sững.

Thua thì có thể hiểu, bị động ăn đòn cũng có thể chịu. Vậy rốt cuộc điều gì không thể chịu? Từ "bản trả lời vừa lòng" tới "diễn biến kiểm soát được", phía sau độ lệch dữ dội ấy là nỗi khổ chỉ huy tại chỗ, hay lại một lần bóng đá Trung Quốc lộ thế bí có hệ thống? Hôm nay chúng ta đào sâu thêm một lớp.

Từ "bản trả lời vừa lòng" tới "diễn biến kiểm soát được"

Nói thật, lúc bốn chữ "bản trả lời vừa lòng" vừa thoát ra, trong lòng tôi vẫn còn một sợi kỳ vọng. Sau hai trận thua liên tiếp, đội rất cần một chiến thắng để lấy lại khí thế. Thiệu Giai Nhất không né áp lực, chủ động đứng dưới đèn. Dũng khí nhìn thẳng thử thách ấy đáng tôn trọng.

Huống hồ Tajikistan chỉ xếp hạng 101 thế giới. Trong đối đầu lịch sử, đội tuyển Trung Quốc 6 lần gặp thì 4 thắng 2 hòa, giữ thành tích toàn thắng. Không ít khán giả coi đây là "cửa phá lý tưởng", thắng cứ như điều đương nhiên.

Nhưng hiện thực không nương tay xé nát mọi kịch bản đặt sẵn.

Trận này đội tuyển Trung Quốc điều chỉnh đội hình mạnh, dùng hệ thống năm hậu vệ, chủ đạo phòng ngự phản công. Đối thủ trên giấy yếu hơn, vậy mà chủ động bỏ quyền chủ động kiểm soát bóng, dựng hàng thủ dày. Hết hiệp một, tỷ lệ kiểm soát bóng dừng ở 37%, nhịp công thủ hoàn toàn bị đối phương nắm.

Ngay sau đó là chuỗi sụp quen thuộc: thủ môn Lưu Điện Tọa ra bóng sai, bóng bật khỏi tay, đối thủ đá bồi dễ dàng phá lưới; đội trưởng Vi Thế Hào mất kiểm soát cảm xúc, nhận thẻ đỏ rời sân sớm. Còi hết trận, bảng tỷ số lạnh lùng hiện 0-1.

Nhìn lại quỹ đạo ba trận gần: thua New Zealand 0-3, thua đậm Palestine 0-5, thua sát nút Tajikistan 0-1. Ba trận đều trắng, không bàn thắng, tổng bàn thua 9. Đó là bảng thành tích thực chiến vừa ra lò.

Tôi xem trọn bản ghi họp báo sau trận. Thiệu Giai Nhất trước hết xin lỗi: "Rất tiếc không giành được điểm, giữa lúc cả nước vui không mang lại niềm vui cho cổ động viên." Đoạn này còn thành thật. Nhưng rồi giọng ông hơi đổi, đưa ra "luận diễn biến kiểm soát được":

"Dù kết quả chưa đạt kỳ vọng, nhưng xét vận hành cả trận, ban huấn luyện cho rằng vẫn nằm trong khoảng hợp lý. Nâng năng lực tất yếu đi kèm chu kỳ trưởng thành, bản thân việc thử sai cũng là khâu phải qua." Ông còn bổ sung: "Vấn đề lộ sớm, chính là nói chúng ta còn thời gian để sửa."

Từ trước trận chủ động gánh, đầy tự tin, tới sau trận nhấn "diễn biến kiểm soát được", bản thân bước ngoặt thái độ này đã rất có chuyện để bàn. Cổ động viên không khắc nghiệt đòi thắng mãi. Nền và hiện trạng bóng đá Trung Quốc, trong lòng mọi người tự có thước.

Nhưng nếu lấy danh "diễn biến" để hợp lý hóa chuỗi sụp đổ liên tiếp, thì thứ truyền đi không còn là phản tỉnh lý tính, mà là cảm giác bất lực sâu và sự xa cách bị xem nhẹ. Anh hứa một bữa thịnh soạn, bưng lên lại là canh loãng, cuối cùng còn nhấn "lửa hầm chuẩn, công đoạn chặt chẽ", ai thực sự nguôi được?

Hai trận liên tiếp "thua lần đầu trong lịch sử đội", lằn đáy tiếp tục thủng

Đã ban huấn luyện cho rằng diễn biến kiểm soát được, thì ta tạm gác cảm xúc, dùng số liệu và sự thật kiểm xem phán đoán này có đứng được không.

Trước hết sắp lại vài khoảnh khắc "phá kỷ lục" gần đây. Vòng trước thua Palestine 0-5, là lần đầu trong lịch sử đội tuyển Trung Quốc thua đội này. Trước đó đối đầu 5 thắng 2 hòa, tổng cộng ghi 17 bàn chỉ thủng 2, lợi thế tâm lý cực rõ.

Vòng này thua Tajikistan 0-1, cũng là trận thua đầu tiên trong lịch sử đội. Trong thành tích cũ 4 thắng 2 hòa, ghi 9 bàn chỉ mất 1, tỷ lệ thắng cao tới hai phần ba.

Chỉ trong hai tuần, liên tiếp lập kỷ lục thất bại trên những đối thủ từng "thắng chắc", kiểu sụp liên tục này cực hiếm trong chuỗi giao hữu những năm gần đây của đội tuyển Trung Quốc. Lùi xa hơn, cảnh ba trận thua liên tiếp tương tự phải về thời Camacho cầm quân. Đáy bị thăm dò hết lần này tới lần khác, đó là sự thật không cần cãi.

Rồi nhìn cụ thể trận này. Gặp Tajikistan, đội tuyển Trung Quốc đổi 5 người trong đội hình xuất phát, chuyển sang 5-4-1. Người đông hơn, độ ổn định phòng ngự có tăng không? Đáp án là không. Ngay hiệp một đã bị áp đảo toàn diện, cả trận thiếu tổ chức tấn công có chiều sâu, có nhịp, có sức đe dọa.

Hàng thủ được bên này mất bên kia, hàng công như không có. Một bình luận viên bóng đá kỳ cựu nói thẳng sau trận: "Bị đội xếp hạng 101 thế giới áp đảo suốt trận, mất hết mặt mũi." Lời sắc, nhưng xét kỹ, có quá lời không?

Rồi xem lý lịch cầm quân của Thiệu Giai Nhất: 8 trận chính thức, 3 thắng 1 hòa 4 thua, tổng ghi 7 bàn, thủng 12, trung bình chưa tới 0,9 bàn mỗi trận. Ba chiến thắng có đối thủ lần lượt là Curaçao, Singapore và Maldives.

Một khi gặp đội có cường độ đối kháng nhất định và sức thực thi chiến thuật khá, như Cameroon, New Zealand, Palestine, Tajikistan, đội tuyển Trung Quốc không chỉ trắng bàn, mà còn thủng 11 bàn trong bốn trận.

Trước biểu đồ số liệu nhợt nhạt đến vậy, cứ khăng khăng "diễn biến kiểm soát được", thực sự khiến người ta bối rối không biết chuẩn đánh giá neo ở đâu. Theo cách hiểu của riêng tôi, "diễn biến kiểm soát được" phải là: ý đồ chiến thuật rơi xuống rõ, cơ hội then chốt được tạo nhiều lần, nguyên nhân chính của thất bại đúng là yếu tố ngẫu nhiên hoặc bất khả kháng.

Còn hiện tại? Cả trận chạy hết hơi, cú sút hiệu quả đếm trên đầu ngón tay, thậm chí một lần đe dọa khung thành theo nghĩa thật cũng khó tìm.

Nếu màn trình diễn thế này cũng xứng gọi là "kiểm soát được", thì cái gọi là "diễn biến" ấy e rằng chính là căn bệnh đội tuyển đang cần nhổ tận gốc nhất.

Lật mục bình luận trên các nền tảng xã hội chủ lưu sau trận, hai chữ "cách chức" đã phủ kín màn hình. Có cổ động viên chất vấn: "Đá thế này còn nói diễn biến kiểm soát được? Nửa tháng tập kín rốt cuộc luyện cái gì? Chẳng lẽ là 'chiến thuật tàng hình' kiểu mới?"

Lại có người nói trúng: "Các vị đang coi đội tuyển quốc gia như ruộng thí nghiệm à?" Công chúng không ngu. Khi đại đa số đã thấy diễn biến rối, việc ban huấn luyện "tự đánh giá tốt" càng trở nên phi lý.

Logic sâu của việc "tin vào diễn biến"

Suy cho cùng, Thiệu Giai Nhất đưa ra "diễn biến kiểm soát được" là vì ông định nghĩa giai đoạn hiện tại là "kỳ thử sai cần thiết". Ở họp báo ông cũng đặc biệt nhắc cầu thủ trẻ, nhấn mạnh việc cho thế hệ mới cơ hội ra sân chính là vùi mầm lửa cho tương lai bóng đá Trung Quốc.

Hướng chiến lược bồi dưỡng nhân tài trẻ, tôi ủng hộ không giữ lại. Đào tạo trẻ đứt lớp, thể lực lão tướng chạm trần, máu mới đổ vào đã là việc không thể chậm.

Thiệu Giai Nhất dám phá rào thâm niên, mạnh dạn dùng người mới, thể hiện gan và khí phá lối nghĩ quán tính. Điểm này phải khẳng định. Nhưng tôi muốn hỏi thêm: cái giá của "thử sai" rốt cuộc ai gánh?

Đội tuyển quốc gia tuyệt đối không phải đội trẻ câu lạc bộ chuyên nghiệp, càng không phải cơ sở đào tạo địa phương. Mỗi trận A quốc tế không chỉ kéo điểm FIFA lên xuống, mà còn gánh sự đồng thuận tinh thần và tình cảm của hàng chục triệu người.

Ở tầng đội tuyển mà làm "thử sai" quy mô lớn, cái giá có quá nặng không? Nhiều cơ quan truyền thông có uy tín chỉ ra: ba trận giao hữu thua liên tiếp, không bàn thắng, tuyệt đối không thể quy đơn giản thành những lời chung chung như "người không đủ" hay "rèn người mới".

Ngoài ra, phía sau "diễn biến kiểm soát được" thấp thoáng xu hướng pha loãng trách nhiệm. Nhìn kỹ ba lần đáp sau trận của Thiệu Giai Nhất, sự đổi tinh tế: sau trận đầu thua Palestine 0-5, ông nói thẳng "toàn bộ trách nhiệm ở tôi"; trận thua tiếp theo chuyển thành "bày tỏ lời xin lỗi" với công chúng; tới trận thứ ba, đã nâng thành "diễn biến nhìn chung kiểm soát được".

Việc lời nói yếu dần theo bậc này có ám chỉ chính huấn luyện viên, giữa những trận thua liên tiếp, cũng lặng lẽ hoàn tất "thích nghi tâm lý" với thất bại?

Tất nhiên, đổ trọn ba trận thua liên tiếp lên một mình Thiệu Giai Nhất vừa không công bằng, vừa không khách quan. Nút thắt sâu của bóng đá Trung Quốc là kho nhân tài cạn lâu năm: hệ thống đào tạo trẻ tầng đáy lỏng, mặt bằng thi đấu giải chuyên nghiệp trượt, trông một huấn luyện viên xoay chuyển trong vài tháng rõ ràng rời thực tế.

Nhưng hiểu không có nghĩa dung túng, hiện thực không chậm bước vì thương cảm. Asian Cup chỉ còn ba tháng. Thiệu Giai Nhất dù nhiều lần nhấn "vấn đề lộ sớm là tin tốt", "chúng tôi tự tin trở lại đúng đường", nhưng cầm quân hơn nửa năm, đội vẫn chưa thành phong cách chiến thuật ổn định và dấu hiệu cách đá rõ.

Cứ lấy sơ đồ năm hậu vệ trận này làm ví dụ: đầu phòng ngự lỗ liên tục, đầu tấn công tắt hẳn, bị giới trong nghề đánh giá là "có cái vỏ, chưa có cái lõi".

Ba tháng, thực sự biến đổi được sao? Chỉ một câu "tin vào diễn biến", có đỡ nổi đội qua kỳ thi Asian Cup? Nếu tới lúc ấy sân vẫn tù, tỷ số vẫn chói, "diễn biến kiểm soát được" còn tiếp tục làm mẫu giải thích được không? Cuối cùng ai thực sự chịu trách nhiệm cho kết quả?

Nói cho cùng, thể thao thành tích mãi lấy kết quả làm thước cuối. Bản thân "tin vào diễn biến" không có tội gốc, nhưng khi diễn biến ấy hết lần này tới lần khác đâm thủng ngưỡng tâm lý của công chúng, nó không còn đại diện cho niềm tin vào tương lai, mà giống một sự thỏa hiệp dịu với thế bí.

Lời kết

Nhìn lại mấy ngày này, từ trước trận thề non hẹn biển hứa "bản trả lời vừa lòng", tới sau trận giải thích "diễn biến kiểm soát được" có phần yếu, khoảng rơi tâm lý lớn ở giữa mới là chỗ thực sự đâm đau hàng vạn cổ động viên.

Cổ động viên Trung Quốc không nghi ngờ là một trong những nhóm kiên cường và kiên nhẫn nhất thế giới. Mọi người không phải không chấp nhận thất bại. Kém người thì chúng tôi nhận. Thứ thực sự không chịu được là sau thất bại, trên người đội và ban huấn luyện không thấy khí huyết "thề không cúi đầu" và sự không cam.

Khi một cách nói nhẹ như "diễn biến kiểm soát được" có thể thốt ra bình thản từ miệng huấn luyện viên trưởng, cổ động viên cảm nhận không chỉ một trận thua, mà là một cuộc khủng hoảng sâu: quen với chuỗi trầm, thậm chí bắt đầu tê.

Nếu thua cả Tajikistan cũng được đưa vào phạm trù "kiểm soát được", thì lằn đáy thật của bóng đá Trung Quốc rốt cuộc nằm ở đâu?

Vậy các bạn trước màn hình diễn giải câu "diễn biến kiểm soát được" của Thiệu Giai Nhất thế nào? Với Asian Cup khai mạc sau ba tháng, đội tuyển Trung Quốc còn cửa lật không? Là chạm đáy rồi bật lên để sống lại, hay sa sâu vũng thử sai không rút ra được? Hoan nghênh để lại cao kiến ở mục bình luận, chúng ta bàn tiếp cho sâu!